آشكار مىباشد ( 1 ) بگو آيا به زيانكارترين افراد در كارها آگاهيتان دهم آنان كه كوشششان در زندگى دنيا تباه شد و مىپندارند كه كار نيكو انجام مىدهند ( 2 ) . كلمهء يازدهم گفتار آن حضرت ( ع ) : السّامع للغيبة احد المغتابين . شنوندهء غيبت يكى از غيبت كنندگان است . شارح گويد : غيبت سخن گفتن در مورد آبروى آدمى است در حال غايب بودن او سخنى كه اگر در روبرويش گفته شود طبعا از آن متنفّر مىشود ، و سامع كسى است كه با خشنودى و گذشت غيبت را بشنود ، چون شنونده مطلق فرا گيرتر از شنونده است . زيرا گاهى شنونده نيّت گوش دادن دارد و گاهى چنان نيست بلكه بدون قصد شنيدن مىشنود همچون كسى كه از جايى مىگذرد و غيبتى را مىشنود و غير آن ، و شنونده فراگيرتر از شنونده اى است كه با ميل مىشنود چون شنونده گاهى راضى به شنيدن نيست بلكه منتظر است تا غيبت كننده خاموش شود حال اين سكوت به منظور پاسخ دادن به شنونده باشد يا براى غرضى ديگر ، در اين صورت اطلاق كردن لفظ ( سامع ) بر ( مستمع ) به صورتى مخصوص مجاز و از باب اطلاق كردن لفظ عامّ بر خاص مىباشد ، و غيبت به دروغ و راست تقسيم مىشود ، و به هر دو صورت يا به گونه اى است كه اگر غيبت كننده مرتكب آن شود از دين بيرون مىشود يا چنان نيست كه كلا ، چهار قسم مىشود : 1 - غيبت دروغ كه غيبت كننده با آن از دين خارج مىشود ، 2 - غيبت دروغ به گونه اى كه غيبت كننده از دين خارج نمىشود ، 3 - غيبت راست بطورى كه از دين خارج نمىشود ، 4 - غيبت راست به گونه اى كه به سبب آن از دين خارج مىشود ، سه قسم اوّل نكوهيده است و هر كه بدان مشغول شود مورد لعن و نفرين است ، امّا در دو قسم اوّل به اين دليل مشمول لعن مىشود كه سخنش دروغ آزار دهنده در بردارد كه سبب آلوده شدن نفس به ملكهء دروغ مىشود ، امّا در مورد قسم سوّم براى اين است كه بيهوده و بى فايده است و علاوه بر آن سرگرم شدن به سخنى است كه به كار او

--> ( 1 ) حجّ ( 22 ) آخر آيه 11 و زمر ( 39 ) آخر آيه 15 . ( 2 ) كهف ( 18 ) آيات 103 - 104 .